WEEKTRADER · handelsstrategie · 14 november 2026
Uranium & magneetmetalen in West-Afrika
Wie graaft, wie betaalt, en waar het naartoe gaat
West-Afrika is een van de oudste uraniumregio's ter wereld, maar voor de metalen in permanente magneten nog vrijwel onontgonnen. Wij zetten de mijnen, de spelers en de geldstromen op een rij, en vertalen dat naar wat een belegger ermee kan.
De atlas
Het verhaal in het kort
Uranium. Niger leverde decennialang uranium aan de Franse kerncentrales, via het staatsbedrijf Orano (voorheen Areva) en de mijn SOMAÏR bij Arlit. Na de staatsgreep van 2023 draaide het land de rollen om. In juni 2025 nationaliseerde Niger SOMAÏR; Orano bezat daarvóór 63,4%. In november 2025 vertrok er volgens Orano ongeveer 1.050 ton uraniumconcentraat uit de mijn, ondanks een uitspraak van het arbitragetribunaal ICSID, en kondigde president Tiani aan het uranium op de wereldmarkt te verkopen. In augustus 2026 ging de vergunning naar een nieuw staatsbedrijf. Orano verloor eerder al het reuzendepot Imouraren.
Rusland vult het gat: Rosatom praat met Niger over mijnen én een kerncentrale, en het Russische Norgold kreeg goudvergunningen in Burkina Faso. China zat al in Niger met de Azelik-mijn (CNNC), maar ook Chinese bedrijven kregen in Mali en Niger te maken met strengere regels. De VS proberen terug te komen: in september 2026 organiseerde de Amerikaanse ambassade in Bamako een bijeenkomst over investeringen.
Magneetmetalen. Permanente magneten (neodymium-ijzer-boor) hebben neodymium, praseodymium, dysprosium en terbium nodig. China beheerst ongeveer 70% van de winning, rond 90% van de raffinage en meer dan 90% van de magneetproductie. Afrika's nieuwe projecten liggen vooral in het oosten en zuiden (Malawi, Tanzania, Angola, Zuid-Afrika, Madagaskar). In West-Afrika is Nigeria het enige land met een noemenswaardige voorraad: monaziet en columbiet uit oude tinmijnen op het Jos-plateau, grotendeels door Chinese opkopers geëxporteerd. Ook de mineraalzanden van Senegal bevatten zware mineralen. Voor magneten is West-Afrika dus een belofte, geen leverancier.
Waar het naartoe gaat: Nigers uranium ging vroeger per vrachtwagen naar de haven van Cotonou (Benin) en per schip naar Frankrijk. Sinds de grens met Benin dicht is, loopt de route via Togo of Burkina Faso en is de koper onzeker: Rusland, China, Iran en Turkije zijn genoemd. Nigeriaans monaziet gaat via Lagos vrijwel geheel naar China.
Cijfers
Wie is er actief – en is het verhandelbaar?
| Bedrijf | Land / blok | West-Afrika | Beurs |
|---|---|---|---|
| Orano | Frankrijk | SOMAÏR en Imouraren (Niger), kwijtgeraakt | Niet genoteerd (staatsbedrijf) |
| Rosatom / Uranium One | Rusland | Gesprekken over Nigerese mijnen en kerncentrale | Niet verhandelbaar, sancties |
| CNNC (Sopamin / Azelik) | China | Azelik-mijn Niger, stilgelegd | Dochter CNNC Uranium in Hongkong; beperkt |
| Global Atomic | Canada | Dasa-project Niger, in aanbouw | Toronto: GLO, OTC: GLATF |
| GoviEx Uranium | Canada | Madaouela (Niger, vergunning ingetrokken), Faléa (Mali) | TSX-V: GXU |
| Aura Energy | Australië | Tiris-project Mauritanië | ASX: AEE |
| Cameco | Canada | Niet in W-Afrika; profiteert van krapte | NYSE: CCJ |
| Eramet (Grande Côte) | Frankrijk | Mineraalzanden Senegal | Parijs: ERA |
| MP Materials | VS | Westers alternatief voor magneten | NYSE: MP |
| Lynas Rare Earths | Australië | Grootste niet-Chinese raffinaderij | ASX: LYC |
| Energy Fuels | VS | Uranium én zeldzame aarden (Madagaskar) | NYSE: UUUU |
Vergunningen: gegeven, ingetrokken, genationaliseerd
| Wanneer | Land | Project / bedrijf | Besluit | Waarom | In het nieuws |
|---|---|---|---|---|---|
| Juli 2023 | Niger | Hele sector | Staatsgreep; nieuwe militaire leiding | Breuk met Frankrijk, toenadering tot Rusland | Franse troepen moesten het land uit; daarna volgden de mijnbesluiten. |
| Januari 2024 | Niger | Alle nieuwe vergunningen | Tijdelijke stop op nieuwe mijnvergunningen | Regering liet een audit van de hele mijnsector doen | Signaal aan buitenlandse investeerders dat de regels opnieuw worden geschreven. |
| Juni 2024 | Niger | Imouraren – Orano | Exploitatievergunning ingetrokken | Mijnbouw lag stil; volgens Niger geen voortgang | Een van de grootste uraniumvoorraden ter wereld (circa 200.000 ton). Orano probeerde het werk te hervatten, maar Nigerese veiligheidstroepen hielden personeel tegen. |
| Juli 2024 | Niger | Madaouela – GoviEx | Mijnrechten ingetrokken | Deadline van 3 juli 2024 om te beginnen met mijnen niet gehaald; „ontwikkelvoorwaarden niet nagekomen” | Aandeel GoviEx kelderde. Arbitragezaak over het project (geschat op $376 miljoen) is later gepauzeerd voor overleg. |
| Oktober 2024 | Niger | SOMAÏR – Orano | Orano stopt productie | Uranium kon het land niet uit; geld raakte op | Grens met Benin dicht, exportroute via Cotonou geblokkeerd. |
| Juni 2025 | Niger | SOMAÏR – Orano | Genationaliseerd | Regering wil zelf controle over het uranium | Orano (63,4%) startte rechtszaken. In november 2025 vertrok circa 1.050 ton concentraat, tegen een ICSID-uitspraak in. |
| Augustus 2026 | Niger | SOMAÏR – staatsbedrijf | Vergunning naar nieuw staatsbedrijf | Volledige overname door de staat afgerond | Uranium-spotprijs liep op naar het hoogste punt in zes maanden. |
| 16 september 2026 | Niger | Dasa – Global Atomic | Niet ingetrokken; Amerikaanse lening goedgekeurd | Project is echt in aanbouw (ondergronds sinds eind 2022), anders dan Imouraren en Madaouela | De Amerikaanse ontwikkelingsbank DFC keurde een lening tot $414,2 miljoen goed, wel onder voorwaarden. Na Q3 2026 ontbrak nog $53,8 miljoen. De exportroute is nog niet opgelost. |
| 15 juli 2024 | Mauritanië | Tiris – Aura Energy | Laatste vergunning verleend voor bouw en productie | Volledige set rond: exploitatie, milieu en productie | Eerste uraniummijn van Mauritanië in zicht. Eerste productie uitgesteld tot eind 2028; nog het grootste deel van circa $400 miljoen nodig, gesprekken met DFC over $150–170 miljoen. |
Mali: wij vonden geen recent besluit over de uraniumvergunning bij Faléa. Wel organiseerde de Amerikaanse ambassade in september 2026 in Bamako een bijeenkomst over Amerikaanse investeringen in de Malinese mijnbouw.
Aankomende vergunningen en projecten
| Project | Land | Bedrijf | Herkomst | Stand | Volgende stap |
|---|---|---|---|---|---|
| Tiris | Mauritanië | Aura Energy (ASX: AEE) | Australisch (westers) | Alle vergunningen binnen | Financiering en investeringsbesluit; productie eind 2028 |
| Dasa | Niger | Global Atomic (TSX: GLO) | Canadees, Amerikaanse lening | Vergunning, in aanbouw | Voorwaarden DFC-lening vervullen, exportroute regelen |
| Faléa | Mali | GoviEx (TSX-V: GXU) | Canadees (westers) | Verkenning; circa 6.700 ton uranium winbaar (Red Book 2026) | Geen mijnvergunning bekend |
| Imouraren, SOMAÏR | Niger | Staat Niger, mogelijk Rosatom | Nigerese staat, Russische partner | In staatshanden | Nieuwe partner en koper; Rusland in gesprek |
| Nieuwe uraniumvelden | Niger | TNUC (staat) + Uranium One | Nigerees + Russisch (Rosatom) | Samenwerkingsakkoord december 2025 voor verkenning en winning | Concrete vergunningen voor Uranium One nog niet bekend |
| Vergunningen 2026 | Niger | TSUMCO en MAMICO (dochters van SOPAMIN) | Nigerese staat | Vergunningen in 2026 toegekend; TSUMCO kreeg de SOMAÏR-vergunning | Zoeken naar kopers en technische partners |
| Arlit-concessie | Niger | Was Frans gelieerd | Frans → staat | Concessie van 58 jaar in mei 2026 geschrapt | Nieuwe partner onbekend |
| Uraniumverkoop en -samenwerking | Niger | Niet bij naam bekend | Chinees nucleair bedrijf; ook een Australische deal | In gesprek (september 2026) | Gemeld: mogelijke verkoop van circa 1.000 ton aan Rosatom voor circa $170 miljoen, door beide ontkend |
Achtergrond: van wie is Nigers uranium nu, en wie koopt het?
Een reconstructie, november 2026
Niamey – Wie vandaag wil weten wie het Nigerese uranium in handen heeft, komt steeds bij dezelfde naam uit: SOPAMIN, het mijnbouwbedrijf van de staat. Na het vertrek van Orano verdeelde de regering de bezittingen over twee dochters van SOPAMIN. TSUMCO kreeg in 2026 de vergunning van de oude SOMAÏR-mijn bij Arlit; MAMICO kreeg ook een uraniumvergunning. Daarnaast richtte Niger in september 2024 het staatsbedrijf TNUC op voor nieuwe uraniumvelden.
Amerikaanse aandeelhouders of partners hebben wij bij SOPAMIN, TSUMCO en MAMICO niet gevonden, ook niet gedeeltelijk. Het enige grote Amerikaanse geld in de Nigerese uraniumsector zit elders: bij het Canadese Global Atomic, dat voor zijn Dasa-mijn een voorwaardelijke lening tot $414,2 miljoen kreeg van de Amerikaanse ontwikkelingsbank DFC. De Nigerese staat bezit 20% van Dasa. Of dat geld ook echt wordt uitbetaald, hangt af van een werkende exportroute voor het uranium.
Want daar wringt het. De vraag is niet alleen wie het uranium bezit, maar ook wie het koopt. In december 2025 tekende TNUC een samenwerkingsakkoord met Uranium One, een dochter van het Russische Rosatom, om nieuwe velden te verkennen en te ontginnen. Sinds mei 2024 zijn er Russische militairen op Luchtmachtbasis 101 in Niamey. Toch is Rusland niet de enige gegadigde. Niger praat ook met een Chinees nucleair bedrijf, er is een Australische deal gemeld, en Iran wordt in verband gebracht met gesprekken over yellowcake.
In november 2025 verliet volgens Orano ongeveer 1.050 ton uraniumconcentraat de SOMAÏR-mijn. Dat gebeurde terwijl het internationale arbitragetribunaal ICSID Niger juist had opgedragen het uranium niet aan derden over te dragen. Waar die lading uiteindelijk terechtkwam, is niet bekend. Le Monde (“het originele artikel konden wij niet openen, daarom linken wij door naar Semafor”) meldde Franse zorgen over een mogelijke verkoop van circa 1.000 ton aan Rosatom voor ongeveer $170 miljoen; Niger en Rosatom ontkenden dat er een akkoord was.
Voor beleggers is de les helder. Het Nigerese uranium verdwijnt niet, maar het verschuift van westerse naar staats- en niet-westerse handen. Elke ton die naar Rusland, China of Iran gaat, ontbreekt in westerse contracten. Daardoor worden westerse producenten buiten de regio juist waardevoller.
Onze handelsstrategie
Wij zien West-Afrika niet als iets om rechtstreeks in te beleggen, maar als een oorzaak van krapte. Elke ton uranium die uit Niger verdwijnt naar Rusland of China, ontbreekt in westerse contracten. Daar profiteren gevestigde westerse producenten van, niet de avonturiers ter plekke.
Onze verdeling
- Kern (60%): Cameco (CCJ) en een breed uranium-fonds zoals URA of URNM. Stabiel, profiteert van hogere contractprijzen.
- Magneten (25%): Lynas en MP Materials. Elke Chinese exportbeperking duwt deze omhoog.
- Speculatief (15%): Global Atomic of Aura Energy. Hoog rendement mogelijk, maar één besluit van een junta kan alles wegvagen.
CCJLYC.AXMPUUUUGLO.TOAEE.AXERA.PAGXU.V
Klik op een ticker voor onze analyse met de actuele cijfers.
Risico's. Politieke onteigening (zie Orano), sancties, grondstofprijzen die snel kunnen dalen, en kleine bedrijven met weinig geld. Dit is geen beleggingsadvies; beleg alleen met geld dat je kunt missen.
Vooruitblik: en Noord-Afrika?
Noord-Afrika speelt nu nauwelijks mee, maar dat kan veranderen. Algerije heeft bekende uraniumvoorraden in het Hoggar-gebergte, en Egypte kent kleine afzettingen en monazietzanden langs de Nijldelta. Echte mijnen zijn er nog niet.
Het interessantste land is Marokko. In zijn enorme fosfaatvoorraden zit uranium en zit ook een deel van de zeldzame aarden die nodig zijn voor magneten. Zolang de prijzen laag zijn, is het winnen daarvan te duur. Stijgen de uranium- en magneetprijzen sterk, of willen Europa en de VS koste wat kost minder afhankelijk worden van China en Rusland, dan kan Marokko een stabiele westerse leverancier worden, dichtbij Europa en zonder junta.
Kanttekening voor de toekomst. Vandaag is Noord-Afrika verwaarloosbaar, maar het is geen lege plek op de kaart. Wij verwachten dat er in de komende jaren wel gewonnen gaat worden, vooral in Marokko, waar uranium en zeldzame aarden als bijproduct uit fosfaat kunnen komen. Of en wanneer dat gebeurt, hangt af van hogere prijzen en van de westerse drang om onafhankelijk te worden van China en Rusland. Wij houden het in de gaten als langetermijnverhaal.
Verder lezen
- World Nuclear Association – Uranium in Niger
- ISPI – Nationalisatie en geopolitiek in West-Afrika
- The Africa Report – Het stille Amerikaanse tegenoffensief
- Global Witness – onderzoek naar grondstoffen en corruptie
- EITI – openheid over betalingen in de mijnbouw
- Publish What You Pay
- Natural Resource Governance Institute
- Human Rights Watch
- IEA – Critical Minerals
WEEKTRADER · Cijfers zijn afgerond en indicatief · Stand 14 november 2026